84 ؛ قاهره ، دار الكتب 99 « تعريفات » . * تعريفات . ملا دوپيازه - النامه . * تعريف الانام فى ترجمة ( بحقيقة ) المدنية و الاسلام . از حاج آقا بزرگ تهرانى ( منزوى ) ، نگارندهء « الذريعه » و جز آن . ( د 13 ذيحجهء 1389 ق / 20 ژانويه 1970 م ) . ترجمهء المدنية و الاسلام فريد وجدى است ، كه در 3 ذيحجهء 1327 ق / 20 ژانويهء 1909 م به انجام رسيده است . در آن نشان داده شده است كه اسلام به رغم مخالفان ، با تمدن امروزى غرب جور است . اين گفتار در 3 ذيحجه 1327 ق به دستور استادشان شيخ اسماعيل محلاتى ( د 1337 ق ) ( - لآلى مربوطه فى وجوب المشروطه ) در نجف به انجام رسيده ، و نزديك به نيمى از آن در شماره‌هاى مجلد « درة نجف » چاپ شده است . ( ذريعه 8 / 126 ) . مترجم ( در اين برگردان ويرايش و بخش‌بندى خود را داشته است . در 3 « مقدمه » و 2 « مقصد » : مقدمه 1 - خودشناسى و بيان حقيقت انسان ، 2 - در تكليف‌شناسى ، حقيقت زندگى ، 3 - امور چند كه پيش از ورود به مقصد بايد روشن گردد . مقصد اول در بيان ناموس‌هاى بزرگ مدنيت كه به واسطهء آنها ممالك اروب و اهل آن ترقيات علمى و اخلاقى كرده ، در 3 « فصل » . مقصد دوم در قواعد ثانويه كه از نتايج آن نواميس بروز كند ، در 3 « قسم » و چند « بحث » و « فصل » ها . خاتمه در منشأ تنزل مسلمين ، در 2 « مطلب » . آغاز : ثناى نامحدود يگانه مقصودى را سزاست كه به قلم قدرت . . . و بعد ، چنين گويد بندهء مسمى محمد محسن المدعو به آقا بزرگ بن الحاج على التهرانى . انجام : تمام شد ترجمهء كتاب مدنيت و اسلام و الحمد لله على الاتمام در شب جمعه سوم شهر ذيحجة الحرام [ . . . ] 1327 ق . اعلام 1 / 194 محلاتى ؛ طبقات 14 / 163 محلاتى . اصل نسخه : كتابخانهء مجلس ، عكسى آن در دايرة المعارف ، ش ( 3 ) 780 . * تعزيت‌نامهء نظام الملك . از سلطان ملكشاه ( 584 - 588 ق ) به مؤيد الملك . نسخه‌ها ( 2 ) 2 / 1584 ؛ مشترك 5 / 613 ؛ مجلهء ادبيات تهران س 4 ش 2 ص 58 ؛ فيلم 1 / 506 . نافذ پاشا 5 / 328 . * تعزيت‌نامه . چندتا . نامه‌هايى است در پيوند با كشوردارى و تهذيب اخلاق . مشترك 5 / 612 - 613 . * تعليمات خردافروز و تلقينات دانش آموز . ن « مترجم از انگريزى و بنگله در تواريخ و حكمت و غيره » . چ . كلكته ، 1864 م ، 55 ص . آسياتيك سوسايتى ، چاپى 52 ؛ بنگال ، آسيايى 26 . * تعليم الاطفال . از محمود فرزند يوسف ، مفتاح الملك . بايستى جز « تأديب الاطفال » ( هف ) او باشد . چ . تهران ، 1316 ق ، سنگى . نگارنده در 1286 ق به جايگاه منشىگرى وزارت خارجه و در 1325 ق به معاونت آن وزارت‌خانه درآمده است .